Երեքի կախարդանքը․ անտեսանելի ուժերի քոուչինգ

Ո՞րն է արդյունավետ թիմերի գաղտնիքը։ Կարո՞ղ է տեխնոլոգիան որոշիչ դեր խաղալ թիմերի արդյունավետության հարցում, թե՞ գաղտնիքն այլ է։ Որպես Agile քոուչ՝ ես տարիներ շարունակ ուսումնասիրել եմ, թե իրականում ինչն է թիմերին օգնում հաջողել, հատկապես անորոշության և փոփոխությունների ժամանակ։ Այս հոդվածում կկիսվեմ հաջողության իմ բանաձևով։

Բարձր արդյունավետության գաղտնիքը

Վերջին 15 տարիների ընթացքում աշխատելով ավելի քան 20 միջազգային թիմերի հետ՝ 20‑ից ավելի նախագծերի շրջանակում, ես մշակել և կիրառել եմ «Ramp‑Up Your Teams» քոուչինգային մոդելը, որը 1‑2 տարվա ընթացքում ապահովել է 3.7 անգամ ավելի բարձր արտադրողականություն և արդյունքների 2 անգամ ավելի բարձր կանխատեսելիություն։ Այն նաև ցույց է տվել թիմի մոտիվացիայի աճող և/կամ կայուն տարեկան մակարդակներ։ Այս ամենն իրոք կախարդանքի էր նման։

Անհավատալի էր, որ բացահայտել էի այն միակ «մեղավորին», որը կարող է կամ ոչնչացնել, կամ ստեղծել այս կախարդանքը։ Դա մեր ուղեղն է՝ և իր երեք դրսևորումները։

Թիմերի զարգացման փուլերը

Մինչ այդ վիճակներին անցնելը, հիշենք թիմերի զարգացման հայտնի փուլերը՝

• Ձևավորում (Forming) – խանդավառություն
• Բախումներ (Storming) – հակասություններ
• Կարգավորում (Norming) – համախմբում
• Արդյունավետ աշխատանք (Performing) – արժեքի ստեղծում
• Ավարտ (Adjourning) – անորոշություն

Ես նկատել էի օրինաչափություն, թե ինչպես է մեր ուղեղն իրեն դրսևորում յուրաքանչյուր փուլում։ Այն գրեթե միշտ ցիկլիկ շարժվում է հետևյալ երեք փուլերով՝ դիմադրություն, ճնշում և ձանձրույթ։

1. Դիմադրություն → Storming փուլ
2. Ճնշում → Norming փուլ
3. Ձանձրույթ → Performing փուլ

Ստորև կներկայացնեմ այդ փուլերը և պրակտիկ մոտեցումներ/գործիքներ, որոնք կօգնեն հաղթահարել ամեն փուլի հետ կապված մարտահրավերները։

Դիմադրություն (Storming փուլ)

Նույնիսկ ամենափորձառու քոուչերը կհամաձայնեն, որ փոփոխությունը երբեք չի լինում առանց դիմադրության։ Թիմերը դիմադրում են, երբ վախենում են, որ ցանկացած նոր բան կարող է անտեսել նախկինում կատարված աշխատանքը։ Այս փուլում կարող են առաջանալ հակասություններ, և առաջընթացը կարող է կանգ առնել։

Հիմնական մոտեցումը, որ խորհուրդ կտամ կիրառել․ «Լսել և արժևորել»-ն է։ Այս դեպքում ուղեղն այլևս չի զգում սպառնալիք և բաց է լինում նոր գիտելիքի հանդեպ։ Բացի այդ, փոքր, բայց կանոնավոր թիմային ռիտուալները օգնում են ուղեղին «վայր դնել զենքերը» և ձևավորել նոր սովորություններ։

Ինչպես կարող է օգնել տեխնոլոգիան

• Ցուցադրել թիմի արդեն կատարված աշխատանքը դաշբորդների միջոցով՝ ընդգծելով նախկին ձեռքբերումներն ու ընթացիկ առաջընթացը
• Ստեղծել փոքր հաղորդակցական ռիտուալներ՝ ավտոմատացված ամենօրյա հաղորդագրությունների կամ check‑in‑ների միջոցով
• Օգտագործել ճանապարհային քարտեզներ փոփոխությունների պլանավորման և համագործակցությունը խթանելու համար

Ճնշում (Norming և Performing փուլեր)

Norming փուլում, երբ թիմերը սովորում են քիչ թե շատ համակարգված աշխատել ու համագործակցել, հաճախ առաջանում է իրավիճակ՝ համակարգի ներսում կամ դրսում, որը ճնշում է առաջացնում։ Օրինակ՝ ղեկավարության փոփոխությունը կամ նոր կարգավորումները կարող են ազդել գործող համակարգի աշխատանքի վրա՝ առաջ բերելով փոփոխությունների կարիք, ինչն իր հերթին անխուսափելիորեն ճնշում է ստեղծում։

Այս պարագայում նախկինում ձևավորված սովորությունները կարող են այլևս արդյունավետ չլինել։ Քոուչի խնդիրն է օգնել թիմին վերաիմաստավորել ճնշումը և այն դարձնել զարգացման հնարավորություն։

Ինչպես կարող է օգնել տեխնոլոգիան

• Օգտագործել ռազմավարության ադապտացմանն ուղղված գործիքներ՝ անհատական հանդիպումների և շահագրգիռ կողմերի քննարկումների ընթացքում
• Օգնել թիմերին վերլուծել իրենց ծանրաբեռնվածության օրական կամ ամսական միտումները
• Խրախուսել խնդիրների վաղ բարձրաձայնումը, որպեսզի ճնշումը չկուտակվի։

Ձանձրույթ (Performing փուլ)

Եկեք պատկերացնենք, որ ճնշումները հաղթահաված են, թիմերն արդյունավետ աշխատում են, արժեք են ստեղծում, շահույթն ավելանում և օգտատերերը գոհ են։ Թվում է՝ իդեալական իրավիճակ է։ Սակայն հենց այդ պահին կարող է հայտնվել երրորդ «խաբեբան»՝ ձանձրույթը։

Այս փուլում թիմերը կարող են սկսել ձգձգել աշխատանքը, եթե նոր մարտահրավերներ չառաջարկվեն։ Այստեղ քոուչը կիրառում է մեթոդներ, որոնք խթանում են ստեղծագործական և ապագային ուղղված մտածողությունը (օրինակ՝ Disney strategy, «3 գլխարկ, 3 աթոռ» տեխնիկաներ և այլն)։

Այդ պահին ուղեղը «մեղավոր» վիճակից անցնում է «հրաշագործ» վիճակի՝ մտնելով զարգացման փուլ, որտեղ ծնվում են նորարար գաղափարներ ու լուծումներ։ Սկսում են գերակշռել ստեղծագործությունն ու մոտիվացիան։

Այսպիսով, երբ մենք կառավարում ենք մեր ուղեղը և իր վիճակները, մենք թիմերում ստեղծում ենք կախարդանք՝ դիմադրություն‑ճնշում‑ձանձրույթ շրջանը փոխակերպելով արժեք‑աճ‑ստեղծագործություն շրջանի։

Առաջնորդության դերը

Թեև տեխնոլոգիան ունի մեծ ներուժ, մեր ուղեղը սիրում է ևս մեկ կարևոր բաղադրիչ՝ մարդակենտրոն մոտեցումը։ Այն կարևոր է թիմի զարգացման բոլոր փուլերում։ Առաջնորդության դպրոցներ վարելիս ես կենտրոնանում եմ թիմերում վստահության ձևավորման, մոտիվացիայի և ինքնակազմակերպման վրա։ Սա օգնում է ոչ միայն բաց լինել փոփոխությունների հանդեպ, այլ նաև խրախուսում է այնպիսի որոշումներ, որոնք բացահայտում են մարդկային ներուժը և արդյունքում ստեղծում են արժեք, աճ և ստեղծագործական միտք։

Կարո՞ղ է տեխնոլոգիան որոշիչ դեր խաղալ թիմերի արդյունավետության հարցում

Թույլ տվեք պատասխանել այսպես․ «Մենք կարող ենք պարել ֆլամենկո առանց կաստանետների, սակայն առանց զգացմունքների չենք կարող զգալ պարի միջի կրակը»։

Եզրակացություն

Երբ հասկանում ենք, թե ինչպես է մեր ուղեղն իրեն դրսևորում թիմերի զարգացման տարբեր փուլերում, մենք օգնում ենք թիմերին հաջողել՝ ընտրելով համապատասխան մոտեցումներ և գործիքներ։ Իսկ տեխնոլոգիայի և մարդակենտրոն առաջնորդության համադրությունը կարող է օգնել թիմերին զարգանալ, նորարարել և հասնել նոր բարձունքների։

Հրավիրում եմ ձեզ բացահայտելու ձեր թիմերի ներսում գործող անտեսանելի ուժերը և շարունակել անվերջ աճը։

Հոդվածի հեղինակ` Յուլիա Շահնազարովա
DisruptHR Երևան 2025